Η ασφάλεια της Ευρώπης στην εποχή του Τραμπ

trumpvsEU1 1160x722Κατά την περυσινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, η διάθεση φόβου και ανησυχίας μεταξύ των ευρωπαίων αξιωματούχων ασφαλείας ήταν ορατή. Τρία χρόνια νωρίτερα, η Ρωσία είχε προσαρτήσει την Κριμαία και ξεκίνησε εισβολές στην Ανατολική Ουκρανία.

Και το προηγούμενο έτος, μια στενή πλειοψηφία βρετανών ψηφοφόρων αποφάσισε να αποσύρει τη χώρα τους από την Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Αμερικανοί είχαν εκλέξει έναν πρόεδρο που επέκρινε το ΝΑΤΟ και θαύμαζε ανοιχτά τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Παρ’ όλα αυτά, η Δύση έχει μέχρι στιγμής επιζήσει της εποχής του Ντόναλντ Τραμπ. Και παρά την τρέχουσα σύγχυση σχετικά με τη δυσκολία του Brexit και των γερμανικών ηγετών να σχηματίσουν μια νέα κυβέρνηση, η ΕΕ φαίνεται να έχει ανακάμψει. Οι οικονομίες των περισσότερων κρατών μελών δουλεύουν καλά και η κυβέρνηση του γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν δίνει νέα ζωή στην ευρωπαϊκή ιδέα.

Παρότι η κυβέρνηση Τραμπ συνέχισε να στέλνει ανάμεικτα μηνύματα για την προθυμία της να τηρήσει τις αμερικανικές δεσμεύσεις, οι ΗΠΑ τήρησαν την δέσμευση του πρώην προέδρου Μπαράκ Ομπάμα να ενισχύσει τη στρατιωτική στάση του ΝΑΤΟ στη Βαλτική και την Πολωνία. Και κατά την προετοιμασία για μια σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που θα γίνει αργότερα φέτος, οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι θα κάνουν ακόμα περισσότερα για να εξασφαλίσουν την εδαφική ακεραιότητα των βαλτικών και σκανδιναβικών κρατών μελών.

Επιπλέον, οι φόβοι ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να προσπαθήσει να δημιουργήσει μια νέα συμφωνία τύπου Γιάλτα με το Κρεμλίνο - στην οποία οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης θα εγκαταλείπονταν στην τύχη τους - εξαφανίστηκαν. Αν μη τι άλλο, η μεγαλύτερη ανησυχία τώρα είναι ότι οι αμερικανορωσικές σχέσεις γίνονται ολοένα και πιο τεταμένες, ακόμη και αδικαιολόγητα.

Η Ρωσία, εν τω μεταξύ, φαίνεται πρόθυμη να απεμπλέξει τον στρατό της από μια αμετακίνητη κατάσταση στη Συρία, όπου μέχρι στιγμής έχει παίξει σωστά τα χαρτιά της. Το ίδιο δεν μπορεί να ειπωθεί για την Ουκρανία, όπου το Κρεμλίνο έχει μάθει ότι οι εισβολές δεν είναι ένας καλός τρόπος για να κάνει φίλους. Αποξενώνοντας τη χώρα αυτή για τις επόμενες γενιές, η Ρωσία υπέστη μια γεωπολιτική ανατροπή ιστορικού μεγέθους.

Αργά ή γρήγορα, η Ρωσία θα θέλει να δώσει τέλος στις απώλειές της και να απεμπλακεί από την Ανατολική Ουκρανία. Έχει ήδη κυκλοφορήσει την ιδέα μιας περιορισμένης ειρηνευτικής επιχείρησης των Ηνωμένων Εθνών εκεί. Και ενώ η Ρωσία δεν έχει ακόμη εκφράσει την προθυμία της να παραχωρήσει τον έλεγχο των συνόρων Ουκρανίας-Ρωσίας, ούτε και να σημειώσει πρόοδο στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ, ο Πούτιν ξέρει ότι το status quo είναι μη βιώσιμο.

Μήπως όλα αυτά σημαίνουν ότι οι φόβοι πριν από ένα χρόνο έχουν διαλυθεί; Κάθε άλλο. Οι στρατηγικές κρίσεις των τελευταίων ετών έχουν αφήσει βαθιές και διαρκείς πληγές και έχουν ωθήσει την Ευρώπη σε νέα και αχαρτογράφητα ύδατα. Πριν από μια δεκαετία, οι ηγέτες της ΕΕ μιλούσαν με αυτοπεποίθηση για την προβολή της σταθερότητας στο εξωτερικό. Σήμερα, η προτεραιότητά τους είναι να αποφευχθεί η διάδοση της αστάθειας στην Ευρώπη.

Ταυτόχρονα, αυξάνεται η συνειδητοποίηση ότι ενώ οι ΗΠΑ παραμένουν ο κύριος εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας, ίσως να μην είναι έτσι για πάντα. Ακόμη και αν ορισμένες από τις ρητορικές προτάσεις που συνοδεύουν την αμυντική ένωση της ΕΕ έχουν υπάρξει υπερβολικές, οι ηγέτες του μπλοκ έχουν δίκιο να επικεντρωθούν περισσότερο στα θέματα άμυνας και ασφάλειας από ό, τι στο παρελθόν. Είτε πρόκειται για «αμυντικές βιομηχανικές πολιτικές» είτε για κάτι άλλο, η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει την ικανότητά της να προβαίνει σε κοινές απαντήσεις σε μελλοντικές απειλές σκληρής ισχύος.

Αυτό ισχύει ακόμη και αν το Κρεμλίνο έχει μετανοήσει τις ενέργειές του το 2014, γεγονός που οδήγησε στη διεύρυνση των δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων στα σύνορά του. Εξάλλου, η Ρωσία συνεχίζει να παραμένει στην Κριμαία, όπου έχει διατηρήσει εδώ και καιρό στρατιωτικές βάσεις. Και εκτός από τη Ρωσία, η Ευρώπη περιβάλλεται από συνεχιζόμενες συγκρούσεις. Οι εντάσεις αυξάνονται από τον Ινδό στον Νείλο και σε ολόκληρη τη Βόρεια Αφρική, όπου οποιαδήποτε αναταραχή θα έχει άμεσο αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Όπως γνωρίζουν καλά οι ευρωπαίοι, δεν υπάρχει τρόπος να χτιστεί ένας τοίχος στη Μεσόγειο.

Επιπλέον, είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι η κυβέρνηση του Τραμπ δεν μιλάει ποτέ για την προάσπιση της μεταπολεμικής φιλελεύθερης διεθνούς τάξης. Αντιθέτως, βλέπει τον κόσμο ως έναν στρατηγικό ανταγωνισμό μηδενικού αθροίσματος στον οποίο οι ΗΠΑ πρέπει να κοιτάξουν μόνο τον εαυτό τους. Δυστυχώς, σε έναν κόσμο χωρίς κοινά θεσμικά όργανα για να συγκρατήσουν τα κυρίαρχα κράτη από την κλιμάκωση των συγκρούσεων μεταξύ τους, οι κίνδυνοι πλήρους πολέμου θα αυξηθούν σημαντικά.

Βεβαίως, οι ΗΠΑ λένε ότι ενισχύουν τη δέσμευσή τους για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Όμως, δεδομένης της αυξανόμενης στρατιωτικής δύναμης της Κίνας και της στρατηγικής σημασίας της περιοχής Ασίας-Ειρηνικού, οι ΗΠΑ δε θα έχουν άλλη επιλογή παρά να στραφούν προς την Ανατολή. Στην πραγματικότητα, παρά τις καταγγελίες του Τραμπ σχετικά με την υπερμεγέθη συνεισφορά της Αμερικής στο ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ κατευθύνουν ήδη το μεγαλύτερο μέρος των στρατιωτικών δαπανών στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.

Έτσι, ενώ οι άμεσοι φόβοι του 2017 έχουν υποχωρήσει και κάποια ιδέα κανονικότητας έχει επιστρέψει, οι ευρωπαίοι δεν μπορούν πλέον να αποφύγουν την ανάληψη ευθύνης για την υπεράσπισή τους. Ακόμη και αφού φύγει ο Τραμπ, η μαλακή ισχύς δεν επαρκεί σε έναν κόσμο συγκρούσεων σκληρής ισχύος.

back to top

MORE TO READ